30,000 થી વધુ ગ્રામીણ વિદ્યાર્થીઓ સશક્ત બન્યા: જીએચસીએલ ફાઉન્ડેશનનું ‘જોયફુલ લર્નિંગ’ ગ્રામીણ ગુજરાતમાં શિક્ષણને નવું સ્વરૂપ આપી રહ્યું છે

ભારત જ્યારે એક વિકસિત ભારતના મુખ્ય સ્તંભો તરીકે પાયાની સાક્ષરતા અને પાયાના સ્તરે વિકાસ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, ત્યારે ગ્રામીણ શિક્ષણને મજબૂત બનાવવું એ ધ્યાનના કેન્દ્રનું એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર બની ગયું છે. આ રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક લક્ષ્યોને સમર્થન આપતા, જીએચસીએલ લિમિટેડની કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી શાખા તરીકે કાર્યરત જીએચસીએલ ફાઉન્ડેશન, તેના ફ્લેગશિપ લર્નિંગ એનરિચમેન્ટ પ્રોગ્રામ દ્વારા ગુજરાતના અમરેલી અને ભાવનગર જિલ્લાઓમાં એક શાંત શૈક્ષણિક પરિવર્તન લાવી રહ્યું છે.

વર્ષ 2017 માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, આ પહેલે 30,406 થી વધુ બાળકોની શૈક્ષણિક સફરને સફળતાપૂર્વક બદલી નાખી છે, અને તેમને આવશ્યક સાક્ષરતા, સંખ્યાજ્ઞાન (ન્યુમરસી) અને આજીવન શિક્ષણની ક્ષમતાઓથી સજ્જ કર્યા છે. આ કાર્યક્રમ ગોખણપટ્ટીથી દૂર રહીને પ્રવૃત્તિ-આધારિત, સર્વસમાવેશી શિક્ષણ વાતાવરણ તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને પ્રારંભિક શૈક્ષણિક અંતરને દૂર કરવા માટે સંરચનાત્મક રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

આ પહેલના મુખ્ય આકર્ષણો

આ પહેલનું એક મુખ્ય આકર્ષણ “મોજીલું શિક્ષણ” ની રજૂઆત છે, જે એક અનુવાદિત વિભાવના છે જેનો અર્થ જોયફુલ લર્નિંગ (Joyful Learning) થાય છે. આ નવીન શૈક્ષણિક મોડ્યુલ જટિલ વિષયો સાથે સંકળાયેલી ચિંતાને દૂર કરવા માટે આનંદદાયક, સહભાગી શિક્ષણ પદ્ધતિઓનો સમન્વય કરે છે. પ્રાયોગિક પ્રયોગો, વાર્તા કહેવાની કળા, શૈક્ષણિક રમતો અને સર્જનાત્મક ઇન્ટરેક્ટિવ સત્રો દ્વારા, આ કાર્યક્રમ નિષ્ક્રિય વર્ગખંડોને જિજ્ઞાસાના જીવંત કેન્દ્રોમાં ફેરવે છે. તદુપરાંત, સહયોગી “રૂપાંતર” પહેલ હેઠળ, વિદ્યાર્થીઓ વિશિષ્ટ પરિવર્તન સત્રોમાંથી પસાર થાય છે જે તેમનો માનસિક અભિગમ નિષ્ક્રિય શ્રવણમાંથી સક્રિય પૂછપરછ તરફ કાયમી ધોરણે બદલવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

આ વ્યૂહરચના અંગ્રેજી, ગણિત, વિજ્ઞાન અને સાસાજિક વિજ્ઞાન સહિતના મુખ્ય વિષયોમાં અત્યંત માપી શકાય તેવા પરિણામો આપી રહી છે. સખત આંતરિક પ્રભાવ મૂલ્યાંકનો દર્શાવે છે કે સહભાગીઓ વચ્ચે મૂળભૂત વાંચન, લેખન અને અંકગણિતના કૌશલ્યોમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે. સ્થાનિક શાળાઓ દૈનિક હાજરી, વિદ્યાર્થીઓની ટકાવારી અને એકંદર શૈક્ષણિક આત્મવિશ્વાસમાં તીવ્ર વધારો નોંધી રહી છે, જે દરિયાકાંઠાના સમુદાયોને વારંવાર સતાવતા ડ્રોપઆઉટ (શાળા છોડી દેવાના) દરને અસરકારક રીતે અટકાવી રહ્યો છે.

જીએચસીએલ ફાઉન્ડેશન દ્વારા લાવવામાં આવેલું પ્રત્યક્ષ પરિવર્તન સ્થાનિક શિક્ષકો અને વહીવટકર્તાઓમાં જોરદાર પડઘો પાડી રહ્યું છે.

જાફરાબાદની બ્રાન્ચ પ્રાથમિક શાળાના આચાર્યા જાગૃતિબેન ગિરીએ જણાવ્યું હતું કે, “પાયાના શિક્ષણ પરના વિશિષ્ટ ધ્યાનને કારણે ધીમે શીખનારા વિદ્યાર્થીઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, જ્યારે સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓએ ક્યારેક શરમાળ રહેતા બાળકોને આત્મવિશ્વાસુ સહભાગીઓમાં બદલી નાખ્યા છે.”

ચાંચબંદર મુખ્ય પ્રાથમિક શાળાના આચાર્ય સામતભાઈ ગોહિલે ગ્રાઉન્ડ લેવલના ફેરફારો પર પ્રકાશ પાડ્યો: “આ કાર્યક્રમે કળા, રમતગમત અને સર્જનાત્મક શિક્ષણ દ્વારા વર્ગખંડોને સફળતાપૂર્વક પુનર્જીવિત કર્યા છે, જેથી બાળકો કોઈ પણ પ્રકારના દબાણ વિના તેમના મૂળભૂત વાંચન અને ગાણિતિક કૌશલ્યોને મજબૂત કરી શકે.”

વિક્ટર પ્રાથમિક શાળાના આચાર્યા રિયાનાલબેન મકવાણાએ પણ પોતાના વિચારો શેર કર્યા, “આ સર્વગ્રાહી શૈક્ષણિક અભિગમને કારણે અમે વિદ્યાર્થીઓના શિક્ષણના સ્તરમાં અને એકંદર શાળા જોડાણમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન જોયું છે.”

આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેતા વિદ્યાર્થીઓએ પણ તેમના અનુભવો શેર કર્યા છે. કાઠીવદર પ્રાથમિક શાળાના ધોરણ 8 ના વિદ્યાર્થી લાખુ વાઘે જણાવ્યું હતું કે, “પ્રવૃત્તિ-આધારિત શિક્ષણ અને પ્રોત્સાહિત કરતા શિક્ષકોએ વાંચન અને ગણિતમાં મારા વ્યક્તિગત આત્મવિશ્વાસને સુધારવામાં મદદ કરી, જેનાથી શાળા ખરેખર આનંદદાયક અને રોમાંચક બની ગઈ.”

આ કાર્યક્રમની લાંબા ગાળાની સફળતા કદાચ તેના અંતિમ શૈક્ષણિક પરિણામો દ્વારા સૌથી વધુ સારી રીતે રેખાંકિત થાય છે. અગાઉ ધીમે શીખનારા તરીકે ઓળખાયેલા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર તેમના ભણતરના અંતરને જ દૂર નથી કર્યું પરંતુ તેઓ સારા ગુણ સાથે તેમની માધ્યમિક શાળા પ્રમાણપત્ર પરીક્ષા (SSC) સફળતાપૂર્વક પાસ કરવા સુધી આગળ વધ્યા છે. વિક્ટર, ચાંચબંદર, ખડસલિયા, વઢેરા અને કાઠિયાલી સહિતની મુખ્ય પ્રાદેશિક સંસ્થાઓના શાળાના આચાર્યોએ આ પ્રદેશમાં સંરચનાત્મક, અર્થપૂર્ણ શૈક્ષણિક પરિવર્તન લાવવા માટે લર્નિંગ એનરિચમેન્ટ પ્રોગ્રામને શ્રેય આપ્યો છે.

લર્નિંગ એનરિચમેન્ટ પ્રોગ્રામ દ્વારા, જીએચસીએલ ફાઉન્ડેશન ટકાઉ અને સર્વસમાવેશી સામુદાયિક વિકાસ પહેલો દ્વારા ગ્રામીણ શિક્ષણ પ્રણાલીને મજબૂતત કરવા અને આત્મવિશ્વાસુ, સક્ષમ અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ યુવાનો તૈયાર કરવા પ્રત્યે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા ચાલુ રાખે છે.